Jawność umów. Koniec sekretów, koniec wniosków i… nowy rozdział nerwów w samorządzie

🏦

Jest taka chwila w historii samorządu, kiedy nawet najbardziej doświadczeni urzędnicy odkładają kawę, poprawiają okulary i mówią:
„No dobra… teraz to już naprawdę wszystko będzie widać”.
Ta chwila właśnie nadchodzi.
Karol Nawrocki podpisał nowelizację przepisów o jawności umów jednostek sektora finansów publicznych.
Od 1 lipca 2026 roku (a częściowo już od 1 kwietnia) wszystkie umowy, bez progów, bez wyjątków, bez „to drobna kwota”,
trafią do Centralnego Rejestru Umów.
Tak. Wszystkie.
Także te „na chwilę”, „techniczne” i „na już”.

📜

Rejestr, który wie wszystko

Centralny Rejestr Umów będzie miejscem, gdzie każdy obywatel sprawdzi:

• kto podpisał umowę,
• z kim,
• na co,
• za ile.

Bez składania wniosków. Bez terminów. Bez korespondencji, która trwa dłużej niż sama umowa.
Jedno kliknięcie. I już.
To trochę jak jawny rachunek sumienia samorządu, tylko w wersji cyfrowej.

Wnioski o informację publiczną powoli idą na urlop

Przez lata wyglądało to tak:

• obywatel pisze wniosek,
• urząd odpowiada,
• czasem się tłumaczy,
• czasem się spiera,
• czasem obie strony znają się już po imieniu.

Byli też stali bywalcy – tacy, którzy składali wnioski regularniej niż urząd zamawiał papier do drukarki.
Teraz? Nie będzie o co wnioskować. Bo skoro wszystko będzie jawne:

• nie trzeba pytać,
• nie trzeba udowadniać interesu publicznego,
• nie trzeba analizować, czy informacja jest „przetworzona”.

Rejestr nie dyskutuje. Rejestr pokazuje.

Samorząd w nowej rzeczywistości

Dla wielu gmin to będzie… ulga. Mniej pism, mniej analiz, mniej odpowiedzi „na wczoraj”. Ale to także:

• więcej ostrożności,
• więcej kontroli,
• i mniej sytuacji pt. „nikt się nie zorientuje”.

Bo teraz:

• każda umowa zostaje,
• każda jest porównywalna,
• każda może zostać skomentowana.

Jawność nie pyta, czy ktoś jest gotowy. Jawność po prostu jest.

Kto odpowiada? Konkretnie.

Rejestr prowadzi administracja centralna, ale odpowiedzialność za dane spada na kierowników jednostek:

• wójtów,
• burmistrzów,
• prezydentów,
• dyrektorów.

Każdy za swoje umowy. Każdy za swoje decyzje. I tym razem „to system” nie będzie dobrą wymówką.

Czy skończą się spory?

Nie. To nadal samorząd. Ale zmieni się ich charakter, bo zamiast:

„Proszę o udostępnienie informacji”

będzie:

„Widziałem w rejestrze”.

A to już zupełnie inna rozmowa.

Reasumując:

Centralny Rejestr Umów to nie rewolucja. To porządki generalne.
Koniec tajemnic, koniec części przepychanek i początek etapu, w którym:

• przejrzystość staje się standardem,
• a jawność przestaje być postulatem.

Czy wszyscy będą zadowoleni? Oczywiście, że nie. Ale przynajmniej wszyscy będą patrzeć na to samo.

📜

Pytanie z ławki:
Skoro wszystko będzie jawne, to o co teraz będą spory?
Odpowiedź: Spokojnie. Zawsze znajdzie się jakiś temat.

🏦